If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

જો તમે વેબ ફિલ્ટરની પાછળ હોવ, તો કૃપા કરીને ખાતરી કરો કે ડોમેન્સ *.kastatic.org અને *.kasandbox.org અનબ્લોક થયા છે.

મુખ્ય વિષયવસ્તુ

દ્રાવ્યતા અને સામાન્ય-આયન અસર

ICE ટેબલનો ઉપયોગ કરીને 0.100 M દ્રાવણમાં લેડ (II) ક્લોરાઇડની મોલર દ્રાવ્યતાની ગણતરી કરવી. Jay દ્વારા નિર્મિત.

વિડિઓ ટ્રાન્સક્રિપ્ટ

આપણને પોટેશિયમ ક્લોરાઇડના ૦ .1 મોલાર દ્રાવણમાં લેડ ટુ ક્લોરાઇડની મોલાર દ્રાવ્યતાની ગણતરી કરવા કહ્યું છે 25 ડિગ્રી સેલ્સએસ આગળ આપણને દ્રાવ્યતા ગુણાકાર અચળાંક આપવામાં આવ્યું છે તેનું મૂલ્ય 1 .6 ગુણ્યાં 10 ની -5 ઘાત છે Pbcl2 એ અલ્પ દ્રવ્ય સંયોજન છે અહીં આપણી પાસે બિકાર છે જેમાં Kcl નું 0 .1 મોલાર દ્રાવણ છે તેનો અર્થ એ થાય કે આ બિકારમાં પોટેશિયમ આયર્નની સાંદ્રતા 0 .1 મોલાર છે તેમ જ ક્લોરાઇડ NIN ની સાંદ્રતા 0 .1 મોલાર છે હવે આપણી પાસે ઘન લેડ ટુ ક્લોરાઇડ છે જેને આપણે આ પ્રમાણે દર્શાવીશું અહીં આ ઘન અવસ્થામાં PbCl2 છે આપણને અહીં એ પૂછવામાં આવ્યું છે કે જો આપણે આઘાં લેડ ટુ ક્લોરાઇડને પોટેશિયમ ક્લોરાઇડના દ્રાવણમાં મૂકીએ તો કેટલું PbCl2 તેમાં દ્રવ્ય થશે આમાંથી કેટલું લેડ ટુ ક્લોરાઇડ આ દ્રાવણમાં દ્રવ્ય થાય અને આપણને સંતુલનની પરિસ્થિતિ પ્રાપ્ત થાય આપણે તે માટેનું સમીકરણ લખીએ જો આપણે ઘન PbCl2 એટલે કે ઘન લેડ ટુ ક્લોરાઇડને દ્રાવણમાં નાખીએ તો આપણને આ પ્રકારની પ્રક્રિયા મળશે આપણને દ્રાવણમાં PbCl2 + આયર્ન મળે કંઈક આ પ્રમાણે અને તેની સાથે સાથે દ્રાવણમાં ક્લોરાઇડ અયાન પણ મળશે આ પ્રમાણે હવે જો આપણે આ પ્રક્રિયાને સંતુલિત કરીએ તો અહીં ક્લોરાઇડ NIN ની આગળ 2 આવશે અને બાકીના બધાની આગળ 1 આવે સૌ પ્રથમ આપણે નીપજની પ્રારંભિક સાંદ્રતા એટલે કે ઇનિશીઅલ કોંસંતરશાં વિશે વિચારીશું PbCl2 + આયનની પ્રારંભિક સાંદ્રતા શું થાય આપણે દ્રાવણમાં લેડ ટુ ક્લોરાઇડને ઉમેરીએ તે પહેલા દ્રાવણમાં કોઈ પણ આયર્ન વિયોગિત થતા નથી પરિણામે Pb2 + આયર્નની સાંદ્રતા 0 થશે હજુ સુધી Pb2 + આયન વીયોજિત થયા નથી હવે જો આપણે ક્લોરાઇડ NIN ની સાંદ્રતાની વાત કરીએ તો આપણે લેડ ટુ ક્લોરાઇડને દ્રાવણમાં ઉમેરીએ તે પહેલા લેડ ટુ ક્લોરાઇડ માંથી મળતા ક્લોરાઇડ NIN ની સાંદ્રતા 0 હશે પરંતુ આપણી પાસે પોટેશિયમ ક્લોરાઇડના 0 .1 મોલાર દ્રાવણમાં આ પોટેશિયમ ક્લોરાઇડને કારણે મળતા ક્લોરાઇડ NIN હાજર છે તેથી જો આપણે ક્લોરાઇડ NIN ની વાત કાઈએ તો આપણે 0 .100 મોલાર સાંદ્રતાથી શરૂઆત કરીએ છીએ હવે આપણે સાંદ્રતામાં થતા ફેરફાર એટલે કે ચેન્જ વિશે વિચારીએ કેટલું લેડ ટુ ક્લોરાઇડ દ્રાવણમાં વિયોજન પામશે આપણે તેને x કહીએ ધારો કે આપણે x જેટલું PbCl2 ગુમાવીએ છીએ હવે જયારે દ્રાવણમાં એક મોલ PbCl2 નું વિયોજન થાય ત્યારે આપણને દ્રાવણમાં Pb2 + આયર્નના એક મોલ મળે છે તેથી જો આપણે PbCl2 માટે x ગુમાવતા હોઈએ PbCl2 + આયર્ન માટે X મેળવીશું તેવી જ રીતે જયારે PbCl2 ના એક મોલ દ્રાવણમાં દ્રાવ્ય થશે ત્યારે આપણને ક્લોરાઇડ NIN ના બે મોલ મળે છે પરિણામે આપણે દ્રાવણમાં ક્લોરાઇડ NIN ના બે મોલ મેળવીશું તેથી 2x હવે જો આપણે આ પ્રશ્ન માટે સામન આયન એટલે કે કોમન આયર્નની વાત કરીએ તો તે ક્લોરાઇડ NIN થશે કારણ કે આપણી પાસે તેના બે સ્ત્રોત છે તેનો એક સ્ત્રોત પોટેશિયમ ક્લોરાઇડ છે અને બીજો સ્ત્રોત લેડ ટુ ક્લોરાઇડ છે હવે આપણે સંતુલન એટલે કે ઇકિવિલિયમ આગળની પરિસ્થિતિ લખીએ સંતુલન આગળ નીપજની સાંદ્રતા શું થશે જો આપણે Pb2 + આયનની વાત કરીએ તો તેની સાંદ્રતા x થાય તેવી જ રીતે જો આપણે ક્લોરાઇડ NIN ની વાત કરીએ તો સંતુલન આગળ તેની સાંદ્રતા 0 .100 + 2x થશે હવે આપણે સંતુલન માટેની પદાવલિ લખી શકીએ ધ્રાવયતા ગુણાકાર અચળાંક Ksp = નીપજ ની સાંદ્રતાનો ગુણાકાર તેથી Pb2 + આયર્નની સાંદ્રતા હવે આપણે અહીં ઘાત તરીકે આ આયર્નનો સહગુણક લઈશું અહીં તેનો સહગુણક 1 છે તેથી આપણે ઘાત તરીકે 1 લઈશું ગુણ્યાં ક્લોરાઇડ NIN ની સાંદ્રતા અહીં તેની ઘાત તરીકે આપણે ક્લોરાઇડ NIN નો સહગુણક લઈશું અહીં તેનો સહગુણક બે છે માટે આપણે ઘાત તરીકે બે લઈશું હવે આપણે આ Ksp ની કિંમત મૂકી શકીએ Ksp ની કિંમત 1 .6 ગુણ્યાં 10 ની -5 ઘાત છે તેથી 1 .6 ગુણ્યાં 10 ની -5 ઘાત = સંતુલન આગળ Pb2 + આયનની સાંદ્રતા જે x છે માટે અહીં x અને તેની એક ઘાત ગુણ્યાં સંતુલન આગળ ક્લોરાઇડ NIN ની સાંદ્રતા જે 0 .100 + 2x છે અને પછી તેનો વર્ગ હવે આપણે x માટે ઉકેલવાનું છે તેની ડાબી બાજુ આપણી પાસે 1 .6 ગુણ્યાં 10 ની -5 ઘાત છે બરાબર જમણી બાજુ x ની 1 ઘાત ગુણ્યાં હવે આપણે અહીં આનો વર્ગ કરી શકીએ પરંતુ અહીં ગણિતને થોડું વધારે સરળ બનાવીએ તે માટે આપણે ધરી લઈશું કે આ x ની કિંમત એ 0 .1 કરતા ઘણી નાની છે હવે જો x ની કિંમત ખુબ જ નાની હોય તો તે 0 .100 ની સરખામણીમાં ખુબ જ નાનું થશે તેથી આપણે કહી શકીએ કે 0 .100 + 2x = લગભગ 0 .100 જ થાય આપણે તેને અહીં લખીશું 0 .100 આખાનો વર્ગ પરિણામે આપણને અહીં જમણી બાજુ x ગુણ્યાં 0 .1 નો વર્ગ 0 .01 થશે આ પ્રમાણે અને પછી ડાબી બાજુ આપણી પાસે 1 .6 ગુણ્યાં 10 ની -5 ઘાત છે હવે આપણે x માટે ઉકેલવાનું છે જો આપણે x માટે ઉકેલીએ તો આપણે x = 0 .0016 મોલાર મળે અહીં આ Pb2 + આયર્નની સાંદ્રતા છે જો આપણે ફરીથી ઉપર જઈએ તો તમે જોઈ શકો કે Pb2 + આયનની સાંદ્રતા x છે જે 0 .૦૦16 મોલાર થશે અને અહીં આ x એ PbCl2 ની મોલાર દ્રાવ્યતા પણ છે આટલા મોલાર PbCl2 અહીં દ્રાવણમાં દ્રાવ્ય થાય છે તો આપણે ફરીથી પ્રશ્ન પર જઈએ અને અહીં PbCl2 ની મોલાર દ્રાવ્યતા 0 .0016 મોલાર છે યાદ રાખો કે પોટેશિયમ ક્લોરાઇડના દ્રાવણમાં અહીં આ લેડ ટુ ક્લોરાઇડની મોલાર દ્રાવ્યતા છે માટે અહીં આ પોટેશિયમ ક્લોરાઇડના દ્રાવણમાં છે દ્રાવ્યતા ગુણાકાર અચળાંકના વિડીઓમાં આપણે સુધી પાણીમાં મોલાર દ્રાવ્યતા શોધી હતી જો તમે તે વિડિઓ જુઓ તો આપણે તે વિડિઓમાં મોલાર દ્રાવ્યતા 0 .0 16 મોલાર શોધી હતી અને અહીં આ શુદ્ધ પાણીમાં હતી આપણી પાસે ત્યાં પોટેશિયમ ક્લોરાઇડ ન હતું હવે જયારે પોટેશિયમ ક્લોરાઇડ દ્રાવણમાં ઉમેરવામાં આવે ત્યારે મોલાર દ્રાવ્યતાનું શું થાય છે તે જુઓ તમે અહીં જોઈ શકો કે આ દ્રાવ્યતા 10 ના અવયવ વડે ઘટે છે જો તમે આ બંને કિંમતોની સરખામણી કરો તો શુદ્ધ પાણીમાં દ્રાવ્યતા 0 .016 મોલાર હતી પરંતુ હવે તે પોટેશિયમ ક્લોરાઇડમાં તે દ્રાવ્યતા ઘટે છે તે હવે 0 .0016 મોલાર થાય છે મૂળભૂત દ્રાવ્યતા કરતા તે હવે દશમાં ભાગ જેટલી છે સમાન આયર્નની હાજરીને કારણે આવું થાય છે અહીં સમાન આયન ક્લોરાઇડ NIN છે લ સેટેલિયરના સિદ્ધાંત પ્રમાણે જો પ્રણાલીના સંતુલનમાં ખલેલ પહોંચાડવામાં આવ તો લાગુ પાડવામાં આવેલા પ્રતિબળને દૂર કરવા માટે સંતુલન કોઈ એક દિશામાં ધકેલાશે આપણે તે ખ્યાલને પરિસ્થિતિમાં લાગુ પાડીએ લ સેટેરિયરના સિદ્ધાંત પ્રમાણે જો પ્રણાલીને તેના સંતુલનમાંથી ખલેલ પહોંચાડવામાં આવે તો સંતુલન તે તાડને દૂર કરવા માટે કોઈ એક દિશામાં આગળ વધશે આપણે આ પરિસ્થિતિમાં તે ખ્યાલનો ઉપયોગ કરી શકીએ આમ જયારે પ્રક્રિયા સંતુલિત પરિસ્થિતિએ પહોંચી જાય ત્યારે તમે અહીં નીપજની સાંદ્રતા વધારો તમે ક્લોરાઇડ NIN ની સાંદ્રતા વધારો અહીં તે તાણ થશે નીપજની સાંદ્રતામાં વધારો એ તાણ એટલે કે સ્ટ્રેસ છે હવે સંતુલન આ તાણને ઓછું કરવા માટે ડાબી દિશામાં ધકેલાય આપણી પાસે વધારાના જે ક્લોરાઇડ આયર્ન છે તે Pb2 + આયર્ન સાથે સંયોજાય પરિણામે આપણને ઘન PbCl2 મળે તેથી જ સમાન અયાનની હાજરીને કારણે આપણે આ PbCl2 ની દ્રાવ્યતાને ઘટાડીએ છીએ યાદ રાખો કે આ ksp નું મૂલ્ય બદલાતું નથી તેનું મૂલ્ય હજુ પણ 1 .6 ગુણ્યાં 10 ની -5 ઘાત જ છે પરંતુ સમાન આયર્નની હાજરીને કારણે આ મોલાર દ્રાવ્યતાને અસર થાય છે આમ સમાન આયર્નની હાજરીને કારણે અલ્પ દ્રાવ્ય સંયોજનની દ્રાવ્યતામાં ઘટાડો થાય છે આ પરિસ્થિતિમાં તે ઘટાડો દસમા ભાગનો છે આપણે આ ખ્યાલનો ઉપયોગ અલગીકરણની પ્રક્રિયામા કરી શકીએ ધારો કે આપણી પાસે ઘન લેડ ટુ ક્લોરાઇડ છે અને આપણે તેમાંથી બધા જ ઘન પદાર્થોને દૂર કરવા માંગીએ છીએ આપણે તેનું ફિલ્ટર કરીએ તે પહેલા આપણે તેમાં સમાન આયન ઉમેરી શકીએ આપણે ક્લોરાઇડ NIN નો સ્ત્રોત ઉમેરી શકીએ સમાન આયર્નની અસરને કારણે ઘન PbCl2 ની દ્રાવ્યતામાં ઘટાડો થાય જેનો અર્થ એ થશે કે આપણને વધારે પ્રમાણમાં ઘન મળે છે આપણે ઘનને અલગ કરવા માંગતા હતા આમ સમાન આયર્ન અસરનો એક ઉપયોગ અલગીકરણની પ્રક્રિયામાં થાય છે