If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

જો તમે વેબ ફિલ્ટરની પાછળ હોવ, તો કૃપા કરીને ખાતરી કરો કે ડોમેન્સ *.kastatic.org અને *.kasandbox.org અનબ્લોક થયા છે.

મુખ્ય વિષયવસ્તુ

નિર્બળ ઍસિડ-બેઇઝ સંતુલન

નિર્બળ ઍસિડ અને બેઇઝ આયનીકરણ પ્રક્રિયાઓ અને સંબંધિત સંતુલન અચળાંકો,  Ka અને Kb. pH સાથે સંબંધિત Ka અને Kb, અને ટકાવારી વિયોજનની ગણતરી. 

મુખ્ય બાબતો:

  • સંયુગ્મ બેઇઝ start text, A, end text, start superscript, minus, end superscript સાથે વ્યાપક મોનોપ્રોટીક નિર્બળ ઍસિડ start text, H, A, end text માટે, સંતુલન અચળાંક પાસે સ્વરૂપ:
K, start subscript, start text, a, end text, end subscript, equals, start fraction, open bracket, start text, H, end text, start subscript, 3, end subscript, start text, O, end text, start superscript, plus, end superscript, close bracket, open bracket, start text, A, end text, start superscript, minus, end superscript, close bracket, divided by, open bracket, start text, H, A, end text, close bracket, end fraction
  • ઍસિડ વિયોજન અચળાંક K, start subscript, start text, a, end text, end subscript નિર્બળ ઍસિડના વિયોજનની સીમાને દર્શાવે છે. K, start subscript, start text, a, end text, end subscript ની કિંમત જેટલી મોટી, ઍસિડ તેટલું જ વધુ પ્રબળ, અને ઊલટું.
  • સંયુગ્મ ઍસિડ start text, B, H, end text, start superscript, plus, end superscript સાથે વ્યાપક મોનોપ્રોટીક નિર્બળ બેઇઝ start text, B, end text માટે, સંતુલન અચળાંક પાસે સ્વરૂપ:
K, start subscript, start text, b, end text, end subscript, equals, start fraction, open bracket, start text, B, H, end text, start superscript, plus, end superscript, close bracket, open bracket, start text, O, H, end text, start superscript, minus, end superscript, close bracket, divided by, open bracket, start text, B, end text, close bracket, end fraction
  • બેઇઝ વિયોજન અચળાંક (અથવા બેઇઝ આયનીકરણ અચળાંક) K, start subscript, start text, b, end text, end subscript નિર્બળ બેઇઝના વિયોજનની સીમાને દર્શાવે છે. K, start subscript, start text, b, end text, end subscript ની કિંમત જેટલી મોટી, બેઇઝ તેટલું જ વધુ પ્રબળ, અને ઊલટું.

પ્રબળ vs. નિર્બળ ઍસિડ અને બેઇઝ

પ્રબળ ઍસિડ અને પ્રબળ બેઇઝ એવી પ્રજાતિઓ દર્શાવે જેનું દ્રાવણમાં આયન બનાવવા માટે સંપૂર્ણ વિયોજન થાય છે. વિરોધાભાસ રીતે, નિર્બળ ઍસિડ અને બેઇઝનું આંશિક આયનીકરણ થાય છે, અને આયનીકરણ પ્રક્રિયા પ્રતિવર્તી હોય છે. આમ, નિર્બળ ઍસિડ અને બેઇઝ દ્રાવણો ગતિશીલ સંતુલનમાં ઘણા બધા વીજભારિત અને વીજભારિત ન હોય તેવા કણો ધરાવે.
આ આર્ટીકલમાં, આપણે ઍસિડ અને બેઇઝ વિયોજન પ્રક્રિયાઓ તેમજ તેમને સંબંધિત અચળાંકો: K, start subscript, start text, a, end text, end subscript, ઍસિડ વિયોજન અચળાંક, અને K, start subscript, start text, b, end text, end subscript, the બેઇઝ વિયોજન અચળાંક વિશે ચર્ચા કરીશું.

અભ્યાસ: ઍસિડ પ્રબળતા અને start text, p, H, end text ની સરખામણી કરતા

પ્રશ્ન 1: એકસમાન સાંદ્રતા આગળ નિર્બળ વિરુદ્ધ પ્રબળ ઍસિડ

આપણી પાસે બે જલીય દ્રાવણ છે: હાઈડ્રોફ્લોરિક ઍસિડ, start text, H, F, end text, left parenthesis, a, q, right parenthesis, નું 2, point, 0, start text, M, end text દ્રાવણ, અને હાઈડ્રોબ્રોમિક ઍસિડ, start text, H, B, r, end text, left parenthesis, a, q, right parenthesis, નું 2, point, 0, start text, M, end text દ્રાવણ. કયા દ્રાવણ પાસે ઓછી start text, p, H, end text છે?
કોઈ એક જવાબ પસંદ કરો:

પ્રશ્ન 2: વિવિધ સાંદ્રતા આગળ નિર્બળ વિરુદ્ધ પ્રબળ ઍસિડ

આ સમયે આપણી પાસે હાઈડ્રોફ્લોરિક ઍસિડ, start text, H, F, end text, left parenthesis, a, q, right parenthesis, નું 2, point, 0, start text, M, end text દ્રાવણ, અને હાઈડ્રોબ્રોમિક ઍસિડ, start text, H, B, r, end text, left parenthesis, a, q, right parenthesis, નું 1, point, 0, start text, M, end text દ્રાવણ. કયા દ્રાવણ પાસે ઓછી start text, p, H, end text છે?
ધારો કે આપણે હાઈડ્રોફ્લોરિક ઍસિડના વિયોજન માટે સંતુલન અચળાંક જાણતા નથી.
કોઈ એક જવાબ પસંદ કરો:

નિર્બળ ઍસિડ અને ઍસિડ વિયોજન અચળાંક, K, start subscript, start text, a, end text, end subscript

નિર્બળ ઍસિડ એવા ઍસિડ છે જેનું દ્રાવણમાં સંપૂર્ણ વિયોજન થતું નથી. બીજા શબ્દોમાં, નિર્બળ ઍસિડ કોઈ ઍસિડ છે જે પ્રબળ ઍસિડ નથી.
નિર્બળ ઍસિડની પ્રબળતા તેનું કેટલું વિયોજન થાય છે તેના પર આધાર રાખે છે: જેટલું વિયોજન વધુ, ઍસિડ એટલો જ વધુ પ્રબળ. નિર્બળ ઍસિડની સાપેક્ષ પ્રબળતાઓના માપન માટે, આપણે ઍસિડ વિયોજન અચળાંક K, start subscript, start text, a, end text, end subscript, ઍસિડ વિયોજન પ્રક્રિયા માટે સંતુલન અચળાંક જોઈ શકીએ.
વ્યાપક મોનોપ્રોટીક નિર્બળ ઍસિડ માટે start text, H, A, end text, પાણીમાં વિયોજન પ્રક્રિયા નીચે મુજબ લખી શકાય:
start text, H, A, end text, left parenthesis, a, q, right parenthesis, plus, start text, H, end text, start subscript, 2, end subscript, start text, O, end text, left parenthesis, l, right parenthesis, \rightleftharpoons, start text, H, end text, start subscript, 3, end subscript, start text, O, end text, start superscript, plus, end superscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis, plus, start text, A, end text, start superscript, minus, end superscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis
આ પ્રક્રિયાને આધારે, આપણે સંતુલન અચળાંક K, start subscript, start text, a, end text, end subscript માટે પદાવલિ લખી શકીએ:
K, start subscript, start text, a, end text, end subscript, equals, start fraction, open bracket, start text, H, end text, start subscript, 3, end subscript, start text, O, end text, start superscript, plus, end superscript, close bracket, open bracket, start text, A, end text, start superscript, minus, end superscript, close bracket, divided by, open bracket, start text, H, A, end text, close bracket, end fraction
સંતુલન પદાવલિ નીપજ અને પ્રક્રિયકનો ગુણોત્તર છે. start text, H, A, end text જેટલો વધુ start text, H, end text, start superscript, plus, end superscript અને સંયુગ્મ બેઇઝ start text, A, end text, start superscript, minus, end superscript માં વિયોજિત થાય, ઍસિડ વધુ પ્રબળ બને, અને K, start subscript, start text, a, end text, end subscript ની કિંમત મોટી બને. start text, p, H, end textopen bracket, start text, H, end text, start subscript, 3, end subscript, start text, O, end text, start superscript, plus, end superscript, close bracket સાથે સંબંધિત છે, તેથી દ્રાવણની start text, p, H, end textK, start subscript, start text, a, end text, end subscript અને ઍસિડની સાંદ્રતાનું વિધેય થશે: ઍસિડની સાંદ્રતા અને/અથવા K, start subscript, start text, a, end text, end subscript જેમ વધે તેમ start text, p, H, end text ઘટે.

સામાન્ય નિર્બળ ઍસિડ

મેલિક ઍસિડ, start text, C, end text, start subscript, 4, end subscript, start text, H, end text, start subscript, 6, end subscript, start text, O, end text, start subscript, 5, end subscript, કાર્બનિક ઍસિડ છે જે સફરજનમાં મળી આવે છે. Image from Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
કાર્બોક્સિલ ઍસિડ કાર્બનિક નિર્બળ ઍસિડમાં સામાન્ય ક્રિયાશીલ સમૂહ છે, અને તેનું સૂત્ર minus, start text, C, O, O, H, end text. મેલિક ઍસિડ left parenthesis, start text, C, end text, start subscript, 4, end subscript, start text, H, end text, start subscript, 6, end subscript, start text, O, end text, start subscript, 5, end subscript, right parenthesis, કાર્બનિક ઍસિડ છે જે બે કાર્બોક્સિલ ઍસિડ સમૂહ ધરાવે છે, જે સફરજન અને બીજા ફળોના ખાટા સ્વાદ માટે જવાબદાર છે. અણુમાં ત્યાં બે કાર્બોક્સિલ ઍસિડ સમૂહ છે, તેથી મેલિક ઍસિડ બે સુધીના પ્રોટોનનું દાન કરી શકે.
નિર્બળ ઍસિડ અને તેમની K, start subscript, start text, a, end text, end subscript કિંમતોના વધુ કેટલાક ઉદાહરણ નીચેના ટેબલમાં આપ્યા છે.
નામસૂત્રK, start subscript, start text, a, end text, end subscript, left parenthesis, 25, degrees, start text, C, end text, right parenthesis
એમોનિયમstart text, N, H, end text, start subscript, 4, end subscript, start superscript, plus, end superscript5, point, 6, times, 10, start superscript, minus, 10, end superscript
ક્લોરસ ઍસિડstart text, H, C, l, O, end text, start subscript, 2, end subscript1, point, 2, times, 10, start superscript, minus, 2, end superscript
હાઈડ્રોફ્લોરિક ઍસિડstart text, H, F, end text7, point, 2, times, 10, start superscript, minus, 4, end superscript
એસિટિક ઍસિડstart text, C, H, end text, start subscript, 3, end subscript, start text, C, O, O, H, end text1, point, 8, times, 10, start superscript, minus, 5, end superscript
ખ્યાલ ચકાસણી: ઉપરના ટેબલને આધારે, પ્રબળ ઍસિડ કયું છેminusએસિટિક ઍસિડ અથવા હાઈડ્રોફ્લોરિક ઍસિડ?

ઉદાહરણ 1: નિર્બળ ઍસિડના % વિયોજનની ગણતરી કરવી

ટકાવારી વિયોજનની ગણતરી કરવા માટેની એક રીત દ્રાવણમાં નિર્બળ ઍસિડનું વિયોજન કઈ રીતે થયું છે તેનું માપન કરવાની છે. નિર્બળ ઍસિડ start text, H, A, end text માટે ટકાવારી વિયોજનની ગણતરી નીચે મુજબ કરી શકાય:
% વિયોજન=[A(aq)][HA(aq)]×100%
નાઈટ્રસ ઍસિડ left parenthesis, start text, H, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript, right parenthesis પાસે 25, degrees, start text, C, end text આગળ K, start subscript, start text, a, end text, end subscript નું મૂલ્ય 4, point, 0, times, 10, start superscript, minus, 4, end superscript છે, 0, point, 400, start text, space, M, end text દ્રાવણમાં નાઈટ્રસ ઍસિડનું ટકાવારી વિયોજન શું છે?
ચાલો એક પછી એક સ્ટેપમાં આ ઉદાહરણ જોઈએ!

સ્ટેપ 1: સંતુલિત ઍસિડ વિયોજન પ્રક્રિયા લખવી

સૌપ્રથમ, પાણીમાં start text, H, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript ની સંતુલિત વિયોજન પ્રક્રિયા લખીએ. નાઈટ્રસ ઍસિડ પાણીને એક પ્રોટોનનું દાન કરીને start text, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript, start superscript, minus, end superscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis બનાવી શકે:
start text, H, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis, plus, start text, H, end text, start subscript, 2, end subscript, start text, O, end text, left parenthesis, l, right parenthesis, \rightleftharpoons, start text, H, end text, start subscript, 3, end subscript, start text, O, end text, start superscript, plus, end superscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis, plus, start text, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript, start superscript, minus, end superscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis

સ્ટેપ 2: K, start subscript, start text, a, end text, end subscript માટે પદાવલિ લખવી

સ્ટેપ 1 ના સમીકરણ પરથી, આપણે નાઈટ્રસ ઍસિડ માટે K, start subscript, start text, a, end text, end subscript પદાવલિ લખી શકીએ:
K, start subscript, start text, a, end text, end subscript, equals, start fraction, open bracket, start text, H, end text, start subscript, 3, end subscript, start text, O, end text, start superscript, plus, end superscript, close bracket, open bracket, start text, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript, start superscript, minus, end superscript, close bracket, divided by, open bracket, start text, H, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript, close bracket, end fraction, equals, 4, point, 0, times, 10, start superscript, minus, 4, end superscript

સ્ટેપ 3: સંતુલન આગળ open bracket, start text, H, end text, start superscript, plus, end superscript, close bracket અને open bracket, start text, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript, start superscript, minus, end superscript, close bracket શોધવી

હવે, આપણે K, start subscript, start text, a, end text, end subscript પદાવલિમાં સંતુલન સાંદ્રતાઓ માટેની બીજગાણિતીય પદાવલિ નક્કી કરવા માટે start text, I, C, E, end text ટેબલનો ઉપયોગ કરી શકીએ:
start text, H, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis\rightleftharpoonsstart text, H, end text, start subscript, 3, end subscript, start text, O, end text, start superscript, plus, end superscriptstart text, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript, start superscript, minus, end superscript
Initial0, point, 400, start text, M, end text00
Changeminus, xplus, xplus, x
Equilibrium0, point, 400, start text, M, end text, minus, xxx
K, start subscript, start text, a, end text, end subscript પદાવલિમાં સંતુલન સાંદ્રતાઓની કિંમત મૂકતા, આપણને મળે:
K, start subscript, start text, a, end text, end subscript, equals, start fraction, left parenthesis, x, right parenthesis, left parenthesis, x, right parenthesis, divided by, left parenthesis, 0, point, 400, start text, M, end text, minus, x, right parenthesis, end fraction, equals, 4, point, 0, times, 10, start superscript, minus, 4, end superscript
પદાવલીને સાદુંરૂપ આપતા, આપણને નીચેનું મળે:
start fraction, x, squared, divided by, 0, point, 400, start text, M, end text, minus, x, end fraction, equals, 4, point, 0, times, 10, start superscript, minus, 4, end superscript
આ દ્વિઘાત સમીકરણ છે જેને દ્વિઘાત સૂત્ર અથવા અનુમાનની રીતનો ઉપયોગ કરીને x માટે ઉકેલી શકાય.
કોઈ પણ રીતે આપણને x, equals, 0, point, 0126, start text, space, M, end text આપે. તેથી, open bracket, start text, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript, start superscript, minus, end superscript, close bracket, equals, open bracket, start text, H, end text, start subscript, 3, end subscript, start text, O, end text, start superscript, plus, end superscript, close bracket, equals, 0, point, 0126, start text, space, M, end text.

સ્ટેપ 4: ટકાવારી વિયોજન શોધવું

ટકાવારી વિયોજનની ગણતરી કરવા માટે, આપણે સ્ટેપ 3 માં શોધેલી સંતુલન સાંદ્રતાઓનો ઉપયોગ કરી શકીએ:
% વિયોજન=[NO2][HNO2]=0.0126 M0.400 M×100%=3.2%
તેથી, દ્રાવણમાં start text, H, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript ના 3, point, 2, percent start text, H, end text, start superscript, plus, end superscript અને start text, N, O, end text, start subscript, 2, end subscript, start superscript, minus, end superscript આયનમાં વિયોજિત થાય છે.

નિર્બળ બેઇઝ અને K, start subscript, start text, b, end text, end subscript

હવે બેઇઝ વિયોજન અચળાંક (જેને બેઇઝ આયનીકરણ અચળાંક પણ કહેવામાં આવે છે) K, start subscript, start text, b, end text, end subscriptનું અવલોકન કરીએ. આપણે પાણીમાં વ્યાપક નિર્બળ બેઇઝ start text, B, end text માટે આયનીકરણ પ્રક્રિયા લખીને શરૂઆત કરી શકીએ. આ પ્રક્રિયામાં, બેઇઝ પાણી પાસેથી પ્રોટોન સ્વીકારીને હાઈડ્રોક્સાઇડ અને સંયુગ્મ ઍસિડ, start text, B, H, end text, start superscript, plus, end superscript બનાવે છે:
start text, B, end text, left parenthesis, a, q, right parenthesis, plus, start text, H, end text, start subscript, 2, end subscript, start text, O, end text, left parenthesis, l, right parenthesis, \rightleftharpoons, start text, B, H, end text, start superscript, plus, end superscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis, plus, start text, O, H, end text, start superscript, minus, end superscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis
આપણે નીચે મુજબ સંતુલન અચળાંક K, start subscript, start text, b, end text, end subscript માટે પદાવલિ લખી શકીએ:
K, start subscript, start text, b, end text, end subscript, equals, start fraction, open bracket, start text, B, H, end text, start superscript, plus, end superscript, close bracket, open bracket, start text, O, H, end text, start superscript, minus, end superscript, close bracket, divided by, open bracket, start text, B, end text, close bracket, end fraction
આ ગુણોત્તર પરથી, આપણે જોઈ શકીએ કે start text, B, H, end text, start superscript, plus, end superscript બનાવવા માટે જેટલા વધુ બેઈઝનું આયનીકરણ થાય, તેટલો જ બેઇઝ વધુ પ્રબળ, અને K, start subscript, start text, b, end text, end subscript ની કિંમત. વધુ જેમ કે, દ્રાવણની start text, p, H, end text K, start subscript, start text, b, end text, end subscript ની કિંમત અને બેઇઝની સાંદ્રતા બંનેનું વિધેય છે.

ઉદાહરણ 2: નિર્બળ બેઇઝ દ્રાવણના start text, p, H, end text ની ગણતરી કરવી

એમોનિયા, start text, N, H, end text, start subscript, 3, end subscript ના 1, point, 50, start text, space, M, end text દ્રાવણની start text, p, H, end text શું છે? left parenthesis, K, start subscript, start text, b, end text, end subscript, equals, 1, point, 8, times, 10, start superscript, minus, 5, end superscript, right parenthesis
આ ઉદાહરણ એક વધારાના સ્ટેપ સાથે સંતુલનનો પ્રશ્ન છે: open bracket, start text, O, H, end text, start superscript, minus, end superscript, close bracketપરથી start text, p, H, end text શોધવું. એક પછી એક સ્ટેપ વડે ગણતરી કરીએ.

સ્ટેપ 1: સંતુલિત આયનીકરણ પ્રક્રિયા લખવી

સૌપ્રથમ, એમોનિયા માટે બેઇઝ આયનીકરણ પ્રક્રિયા લખીએ. એમોનિયા એમોનિયમ, start text, N, H, end text, start subscript, 4, end subscript, start superscript, plus, end superscript બનાવવા માટે પાણી પાસેથી પ્રોટોન સ્વીકારશે:
start text, N, H, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis, plus, start text, H, end text, start subscript, 2, end subscript, start text, O, end text, left parenthesis, l, right parenthesis, \rightleftharpoons, start text, N, H, end text, start subscript, 4, end subscript, start superscript, plus, end superscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis, plus, start text, O, H, end text, start superscript, minus, end superscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis

સ્ટેપ 2: K, start subscript, start text, b, end text, end subscript માટે પદાવલિ લખવી

આ સંતુલિત સમીકરણ પરથી, આપણે K, start subscript, start text, b, end text, end subscript માટે પદાવલિ લખી શકીએ:
K, start subscript, start text, b, end text, end subscript, equals, start fraction, open bracket, start text, N, H, end text, start subscript, 4, end subscript, start superscript, plus, end superscript, close bracket, open bracket, start text, O, H, end text, start superscript, minus, end superscript, close bracket, divided by, open bracket, start text, N, H, end text, start subscript, 3, end subscript, close bracket, end fraction, equals, 1, point, 8, times, 10, start superscript, minus, 5, end superscript

સ્ટેપ 3: સંતુલન આગળ open bracket, start text, N, H, end text, start subscript, 4, end subscript, start superscript, plus, end superscript, close bracket અને open bracket, start text, O, H, end text, start superscript, minus, end superscript, close bracket શોધવી

સંતુલન સાંદ્રતાઓ નક્કી કરવા માટે, આપણે start text, I, C, E, end text ટેબલનો ઉપયોગ કરીએ:
start text, N, H, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis\rightleftharpoonsstart text, N, H, end text, start subscript, 4, end subscript, start superscript, plus, end superscriptstart text, O, H, end text, start superscript, minus, end superscript
Initial1, point, 50, start text, M, end text00
Changeminus, xplus, xplus, x
Equilibrium1, point, 50, start text, M, end text, minus, xxx
K, start subscript, start text, b, end text, end subscript પદાવલિમાં સંતુલન કિંમતો મૂકતા, આપણને નીચેનું મળે:
K, start subscript, start text, b, end text, end subscript, equals, start fraction, left parenthesis, x, right parenthesis, left parenthesis, x, right parenthesis, divided by, 1, point, 50, start text, M, end text, minus, x, end fraction, equals, 1, point, 8, times, 10, start superscript, minus, 5, end superscript
સાદુંરૂપ આપતા, આપણી પાસે:
start fraction, x, squared, divided by, 1, point, 50, start text, M, end text, minus, x, end fraction, equals, 1, point, 8, times, 10, start superscript, minus, 5, end superscript
આ દ્વિઘાત સમીકરણ છે જેને દ્વિઘાત સૂત્ર અથવા અનુમાનની રીતનો ઉપયોગ કરીને ઉકેલી શકાય. કોઈ પણ રીત ઉકેલ આપશે
x, equals, open bracket, start text, O, H, end text, start superscript, minus, end superscript, close bracket, equals, 5, point, 2, times, 10, start superscript, minus, 3, end superscript, start text, space, M, end text

સ્ટેપ 4: open bracket, start text, O, H, end text, start superscript, minus, end superscript, close bracket પરથી start text, p, H, end text શોધવું

હવે આપણે હાઈડ્રોક્સાઇડની સાંદ્રતા જાણીએ છીએ, આપણે start text, p, O, H, end text ગણી શકીએ:
pOH=log[OH]=log(5.2×103)=2.28\begin{aligned}\text{pOH}&=-\log[\text{OH}^-]\\ \\ &=-\log(5.2\times10^{-3})\\ \\ &=2.28\end{aligned}
યાદ રાખો કે 25, degrees, start text, C, end textઆગળ, start text, p, H, end text, plus, start text, p, O, H, end text, equals, 14. આ સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા, આપણી પાસે:
start text, p, H, end text, equals, 14, minus, start text, p, O, H, end text
start text, p, O, H, end text માટેની કિંમત મૂકતા, આપણને મળે:
start text, p, H, end text, equals, 14, point, 00, minus, left parenthesis, 2, point, 28, right parenthesis, equals, 11, point, 72
તેથી, દ્રાવણની start text, p, H, end text 11.72 છે.

સામાન્ય નિર્બળ બેઇઝ

ડાબી બાજુ, પાયરીડીનનું બંધારણ. જમણી બાજુ, વ્યાપક એમાઈનનું બંધારણ: R1, R2, અને R3 જોડે એક બંધ સાથે તટસ્થ નાઇટ્રોજન પરમાણુ.
પાયરીડીન (ડાબે) નાઇટ્રોજન-ધરાવતું ચક્રીય સંયોજન છે. એમાઈન (જમણે) એ હાઇડ્રોજન અથવા કાર્બન જોડે ત્રણ એકબંધ સાથેનું તટસ્થ નાઇટ્રોજન પરમાણુ ધરાવતું કાર્બનિક સંયોજન છે. બંને અણુઓ નિર્બળ બેઇઝ તરીકે વર્તે છે.
સાબુથી ઘરગથ્થુ ક્લીનર સુધી, નિર્બળ બેઇઝ આપણી આસપાસ બધે જ છે! એમાઈન, બીજા પરમાણુ (કાર્બન અથવા હાઇડ્રોજન) જોડે ત્રણ બંધ સાથેનો તટસ્થ પરમાણુ, કાર્બનિક નિર્બળ બેઈઝમાં સામાન્ય ક્રિયાશીલ સમૂહ છે.
એમાઈન બેઇઝ તરીકે વર્તે છે કારણકે નાઈટ્રોજનના અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ start text, H, end text, start superscript, plus, end superscriptસ્વીકારે છે. એમોનિયા, start text, N, H, end text, start subscript, 3, end subscript એ એમાઈન બેઈઝનું ઉદાહરણ છે. પાયરીડીન, start text, C, end text, start subscript, 5, end subscript, start text, H, end text, start subscript, 5, end subscript, start text, N, end text, નાઇટ્રોજન-ધરાવતા બેઈઝનું બીજું ઉદાહરણ છે.

સારાંશ

  • સંયુગ્મ બેઇઝ start text, A, end text, start superscript, minus, end superscript સાથે વ્યાપક મોનોપ્રોટીક નિર્બળ ઍસિડ start text, H, A, end text માટે, સંતુલન અચળાંક પાસે સ્વરૂપ:
K, start subscript, start text, a, end text, end subscript, equals, start fraction, open bracket, start text, H, end text, start subscript, 3, end subscript, start text, O, end text, start superscript, plus, end superscript, close bracket, open bracket, start text, A, end text, start superscript, minus, end superscript, close bracket, divided by, open bracket, start text, H, A, end text, close bracket, end fraction
  • ઍસિડ વિયોજન અચળાંક K, start subscript, start text, a, end text, end subscript નિર્બળ ઍસિડના વિયોજનની સીમાને દર્શાવે છે. K, start subscript, start text, a, end text, end subscript ની કિંમત જેટલી મોટી, ઍસિડ તેટલું જ વધુ પ્રબળ, અને ઊલટું.
  • સંયુગ્મ ઍસિડ start text, B, H, end text, start superscript, plus, end superscript સાથે વ્યાપક મોનોપ્રોટીક નિર્બળ બેઇઝ start text, B, end text માટે, સંતુલન અચળાંક પાસે સ્વરૂપ:
K, start subscript, start text, b, end text, end subscript, equals, start fraction, open bracket, start text, B, H, end text, start superscript, plus, end superscript, close bracket, open bracket, start text, O, H, end text, start superscript, minus, end superscript, close bracket, divided by, open bracket, start text, B, end text, close bracket, end fraction
  • બેઇઝ વિયોજન અચળાંક (અથવા બેઇઝ આયનીકરણ અચળાંક) K, start subscript, start text, b, end text, end subscript નિર્બળ બેઇઝના આયનીકરણની સીમાને દર્શાવે છે. K, start subscript, start text, b, end text, end subscript ની કિંમત જેટલી મોટી, બેઇઝ તેટલું જ વધુ પ્રબળ, અને ઊલટું.

પ્રયત્ન કરો!

પ્રશ્ન 1: start text, p, H, end text પરથી K, start subscript, start text, b, end text, end subscript શોધવું

પાયરીડીન, start text, C, end text, start subscript, 5, end subscript, start text, H, end text, start subscript, 5, end subscript, start text, N, end text, ના 1, point, 50, start text, space, M, end text દ્રાવણ પાસે 25, degrees, start text, C, end textઆગળ 9, point, 70 ની start text, p, H, end text છે. પાયરીડીનનું K, start subscript, start text, b, end text, end subscript શું છે?
કોઈ એક જવાબ પસંદ કરો: