If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

જો તમે વેબ ફિલ્ટરની પાછળ હોવ, તો કૃપા કરીને ખાતરી કરો કે ડોમેન્સ *.kastatic.org અને *.kasandbox.org અનબ્લોક થયા છે.

મુખ્ય વિષયવસ્તુ
વર્તમાન સમય:0:00કુલ સમયગાળો :9:57

વિડિઓ ટ્રાન્સક્રિપ્ટ

અહીં મારી પાસે એક પ્રક્રિયા છે જેમાં હું એક મિથેન વાયુની પ્રક્રિયા ૨ મોલ ઓક્સિજન સાથે કરવું છું પરિણામે મને નીપજ તરીકે એક મોલ કાર્બન ડાયોક્સાઈડ વાયુ અને ૨ મોલ પાણી મળે છે હવે આપણે આ વિડીઓમાં એ શોધવા માંગીયે છીએ કે આ પ્રક્રિયા સ્વયંસપુરીત એટલેકે સ્પોન્ટેનિયસ છે કે નહિ આપણે અગાઉના વિડીઓમાં શીખી ગયા કે આપણે તે શોધવા ગિપ્સ મુક્ત ઉર્જા અથવા ગિપ્સ મુક્ત ઉર્જામાં થતો ફેરફાર શોધી શકીયે આપણે અગાઉના વિડીઓમાં જોય ગયા કે જિપ્સની મુક્ત ઉર્જામાં થતો ફેરફાર બરાબર એન્થાલ્પીમાં થતો ફેરફાર ઓછા પ્રક્રિયા જે તમામને થઈ રહી છે તે તાપમાન ગુણ્યાં એન્ટરોપીમાં થતો ફેરફાર હવે જો આ મૂલ્ય ૦ કરતા નાનું હોય જો ડેલ્ટા G લેસ થેન ૦ હોય તો આ પ્રક્રિયા સ્વયંસ્ફૂરિત પ્રક્રિયા છે તે પ્રક્રિયા સ્વયંસ્ફૂરિત પ્રક્રિયા છે તેવું કહી શકાય મેં અહીં આ પ્રક્રિયા માટે એનાથાલાપીમાં થતો ફેરફાર શોધ્યો છે તે અહીં છે તેની ગણતરી કઈ રીતે કરી શકાય તે આપણે જાણીયે છીએ તે આપણે કેટલાક વિડિઓ આગળ જોય ગયા હતા તેના માટે તમે દરેક નિપજની સર્જન ઉષ્મા જોય શકો પાણીમાં તે તમે તેનો ગુણાકાર ૨ સાથે કરો કારણકે અહીં આપણી પાસે પાણીના ૨ મોલ છે આમ તમે દરેક નિપજની સર્જન ઉષ્મા જોય શકો અને પછી તેમાંથી પ્રક્રિયાની સર્જન ઉષ્માને બાદ કરો ઓક્સિજનની સર્જન ઉષ્મા ૦ છે તેથી આપણે તેનો સમાવેશ કરીશું નહિ આપણને આ જવાબ મળશે માઈનસ ૮૯૦.૩ કીલોંજુલ અહીં આ આપણને જણાવે છે કે આ પ્રક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે અહીં આ બાજુની ઉષ્મા અહીં આ બાજુની ઉષ્મા કરતા ઓછી છે તમે તે રીતે વિચારી શકો માટે કેટલીક ઉર્જા મુક્ત થતી હોવી જોયીયે આપણે અહીં નિપજની બાજુએ ઉષ્મા દર્શાવી પણ શકીયે જેથી જાણ શકાય કે અહીં આ પ્રક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે પરંતુ અહીં પ્રશ્ન એ છે કે આ પ્રક્રિયા સ્વયંસ્ફૂરિત છે જો આપણે તે શોધવું હોય તો આપણે આ ડેલ્ટા S ની કિંમત શોધવી પડે અને ડેલ્ટા S શોધવા માટે આપણે આ દરેક અણુની પ્રામાણિક મોલાર એન્થાલ્પી જોયીયે ઉદાહરણ તરીકે પ્રમાણિત મોલાર એન્ટ્રોપી જેને આપણે આ રીતે દર્શાવીશું જો તમારે પ્રમાણિત દર્શાવવું હોય તો તમે આ સંજ્ઞાનો ઉઅપયોગ કરો છો હવે જયારે આપણે પ્રમાણિત પરિસ્થિતિનો ઉપયોગ કરીયે તો ત્યારે તે ૨૯૮ કેલ્વિન થાય જયારે તમે કેલ્વિન એકમનો ઉપયોગ કરો તો તમારે ડિગ્રી શબ્દનો ઉપયોગ કરવાનો નથી ૨૯૮ કેલ્વિન એ ૨૨૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ જેટલું જ થશે અને તે ઓરડાનું તાપમાન છે તેથી તેને પ્રમાણિત તાપમાન કહેવામાં આવે છે જો આપણે ઓરડાના તાપમાને મિથેન અણુની પ્રમાણિત એન્ટ્રોપી વિશે વાત કરીયે તો તેના બરાબર આ સંખ્યા થાય તે ૧૮૬ જુલ પ્રતિ કેલ્વિન મોલ થશે આ પ્રમાણે જો મારી પાસે મિથેન અનુનો એક મોલ હોય તો તેની પ્રમાણિત એન્ટ્રોપી ૧૮૬ જુલ પ્રતિ કેલ્વિન મોલ થાય જો અમારી પાસે મિથેનના ૨ મોલ હોય તો મારે આનો ગુણાકાર ૨ સાથે કરવો પડે જો મારી પાસે ત્રણ મોલ હોય તો મારે આનો ગુણાકાર ત્રણ સાથે કરવો પડે માટે અહીં આ પ્રક્રિયાની એન્ટ્રોપીમાં થતું કુલ ફેરફાર બરાબર નિપજની કુલ પ્રમાણિત એન્ટ્રોપી ઓછા પ્રક્રિયાકની કુલ પ્રમનાઈટ એન્ટ્રોપી આપણે જે પ્રમાણે એન્થાલ્પીમાં કર્યું હતું તેજ પ્રમાણે આમ પણ કરીશું પરિણામે આના બરાબર ૨૧૩.૬ વત્તા હવે આપણી પાસે અહીં પાણીના ૨ મોલ છે અને આને લગભગ ૭૦ તરીકે લઈએ અને તેનો ગુણાકાર ૨ સાથે કરીયે કારણકે આપણી પાસે પાણીના ૨ મોલ છે તેથી ૨ ગુણ્યાં ૭૦ ઓછા હવે તેમાંથી પ્રક્રિયાકની કુલ પ્રમાણિત એન્ટરોપીને બાદ કરીશું ૧૮૬ વત્તા અહીં પણ આપણી પાસે ઓક્સિજનના ૨ મોલ છે તેથી ૨ ગુણ્યાં ૨૦૫ આ પ્રમાણે હવે જો આપણે તેના પાર નજર ફેરવીએ તો અહીં આ સંખ્યા આ સંખ્યાની નજીક છે પરંતુ આ સંખ્યા કરતા આ સંખ્યા ઘણી વધારે છે જો આપણે પાણીની વાત કરીયે તો પાણીની એન્ટ્રોપી ઓક્સિજન વાયુની એન્ટ્રોપી કરતા ઓછી હોય છે વાયુની એન્ટ્રોપી પ્રવાહીની એન્ટ્રોપી કરતા વધારે હોય છે તેથી આપણે આને જોતાજ કહી શકીયે કે નિપજની એન્ટ્રોપી પ્રક્રિયાકની એન્ટ્રોપી કરતા ઓછી હશે માટે આ સંખ્યા ઋણ આવે પંરતુ હવે આપણે તેની ચકાસણી કરીયે તેના માટે આપણે કેલ્કયુલેટરનો ઉપયોગ કરીશું ૨૧૩.૬ વત્તા ૨ ગુણ્યાં ૭૦ ૧૪૦ થશે માટે તેના બરાબર ૩૫૩.૬ થાય અહીં આ જે ભાગ છે નિપજની કુલ એન્ટ્રોપી તે ૩૫૩.૬ થશે અને હવે આપણે તેમાંથી આ સંખ્યાને બાદ કરીશું ૨ ગુણ્યાં ૨૦૫ સૌપ્રથમ કરીશું અને પછી તેમાં ૧૮૬ને ઉમેરીએ માટે અહીં આનો જવાબ ૫૯૬ થાય અહીં આ ૫૯૬ થશે હવે આ બંનેની બાદબાકી કરીયે ૩૫૩.૬ ઓછા ૫૫૬ અને તેના બરાબર આપણે માઈનસ ૨૪૨.૪ મળે અહીં આના બરાબર માઈનસ ૨૪૨.૪ જુલ પ્રતિ કેલ્વિન અને અહીં આ ડેલ્ટા S છે એન્ટરોપીમાં થતો કુલ ફેરફાર આપણે અહીં આટલી એન્ટ્રોપી ગુમાવીયે છીએ આપની પાસે પ્રક્રિયાક બાજુ ત્રણ અણુઓ છે એક મિથેનનો અણુ અને ઓક્સિજનનો ૨ અણુ આપણી પાસે નીપજ તરફ પણ ત્રણ અણુઓ છે પરંતુ હવે આ પાણી પ્રવાહી અવસ્થામાં છે પરિણામે આપણે આ પ્રક્રિયા દરમિયાન એન્ટરોપીને ગુમાવીશું તો હવે આપણે એ સોઢીએ કે આ ર્પાકરીયા સ્વયંસ્ફૂરિત છે કે નહિ પરિણામે ડેલ્ટા G બરાબર ડેલ્ટા H જેની કિંમત આ છે આપણે અત્યારે દસાઉંસને ધ્યાનમાં લેશું નહિ કારણકે આપણને ચોક્કસસ જવાબ જોઈતો નથી માઈનસ ૮૯૦ ઓછા પ્રમાણિત તાપમાન જે ૨૯૮ કેલ્વિન થશે ૨૯૮ કેલ્વિન ૨૯૮ કેલ્વિન જેના બરાબર ૨૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ થાય ગુણ્યાં એન્ટરોપીમાં થતો ફેરફાર હવે તમે અહીં માઈનસ ૨૪૨ .૪ લખવા માંગો પરંતુ તમે અહીં ખુબજ ધ્યાન રાખવાની જરૂર છે એ આ ઉષ્મા કીલોંજૂલ્મ છે જયારે અહીં આ જુલમાં છે તો આપણે આ જુલને કીલોંજુલ ફેરવીએ અને તેથી એન્ટરોપીમાં થતો ફેરફાર માઈનસ ૦.૨૪૨ કીલોંજુલ પ્રતિ કેલ્વિન થાય માટે અહીં ગિપ્સ મુક્ત ઉર્જા બરાબર માઈનસ ૮૯૦ અહીં આ વત્તા થઈ જશે અને તે યોગ્ય છે કારણકે એન્ટ્રોપી એ ગીસ્પ મુક્ત ઉર્જાને વધુ ધન બનાવે છે હવે આપણે આ બંનેનો ગુણાકાર કરીશું આ જવાબ જુલ્મ છે જો તેને કિલો જુલ્મ મેળવો હોય ત ઓઆપણે ૧૦૦૦ વડે ભાગાકાર કરીયે આ પ્રમાણે ગુણ્યાં ૨૯૮ તેનાથી આપણે જવાબ માઈનસ ૭૨.૨ મળશે માઈનસ માઈનસ પ્લસ થઈ જાય તેથી ૭૨.૨ અહીં આ પ્રમાણિત તાપમાન આગળ એન્ટરઓપીનું પદ છે અને આ એન્થાલ્પીનું પદ છે આપણે આ બંને સંખ્યાઓ પરથી કહી શકીયે કે એન્ટરોપીમાં થતો ફેરફાર અને તાપમાનના ગુલાકારને કારણે મળતી સંખ્યા કરતા એન્થાલ્પી ખુબજ વધારે ઋણ છે પરિણામે અહીં આપણને જવાબ ઋણ મળશે આપણે કહી શકીયે કે આ પ્રક્રિયામાં એન્ટ્રોપી ગુમાવતા હોવા છતાં અહીં ઘણી બધી ઉષ્મા ઉત્ત્પન થતા હોવા છતાં આ પ્રક્રિયા સ્વયંસ્ફૂરિત પ્રક્રિયા છે એહ આ લેસ્સ થેન ૦ થાય પરિણામે આ પ્રક્રિયા સ્વયંસ્ફૂરિત પ્રક્રિયા છે આ પ્રક્રિયા સ્પોન્ટેનિયસ રિયાકિસાન છે આમ તમે અહીં જોય શકો કે ગિપ્સ મુક્ત ઉર્જાના પ્રશ્નો અઘરા હોતા નથી તમારે ફક્ત આ કિંમતો શોધવાની જરૂર હોય છે તમને ડેલ્ટા H ની કિંમત આપેલી હોય છે અથવા તમારે તે શોધાવની હોય છે તે કઈ રીતે શોધી શક્ય તે તમે જાણોજ છો તમે નિપજની સર્જન ઉષ્માને જુવો અને પછી તેમાંથી પ્રક્રિયાની સર્જન ઉષ્માને બાદ કરો ત્યાર બાદ તેવીજ રીતે એટ્રોપીમાં થતો ફેરફાર શોધો તમે નિપજની પ્રમાણિત મોલાર એટ્રોપી જુવો આ સહગુણોકોંને ધ્યાનમાં રાખો અને પછી તેમાંથી પ્રક્રિયાકની પ્રમાણિત મોલાર એન્ટરોપીને બાદ કરો ત્યાર બાદ આ સૂત્રમાં તે બધાની કિંમત મુકતા તમને ગિપ્સ મુક્ત ઉર્જા મળશે આ ઉદાહરણમાં તે ઋણ હતી હવે આપણે એ પરિસ્થિતિની કલ્પના કરીયે જેમાં તાપમાન ઘણુંજ વધારે વધી જાય છે ધારોકે આપણે સૂર્યની સપાટી પાર છીએ ધારોકે હવે તમારું તાપમાન ૨૯૮ કેલ્વીનની જગ્યાએ ૨૦૦૦ અથવા ૪૦૦૦ કેલ્વિન છે જો તમારું તાપમાન ૪૦૦૦ કેલ્વિન હોય તો અહીં આ એન્ટ્રોપી વાળું પદ ખુબજ વધારે મહત્વ ધરાવે પરિમાને આ પદ ખુબજ વધારે ધન થશે અને એવું બની સહકે કે ખુબ ઓછા તાપમાને પ્રક્રિયા સ્વયંસ્ફૂરિત ન પણ હોય બીજી બાબત એ છે કે અહીં ઉત્ત્પન થતી ઘણી બધી ઉષ્મા મહત્વ ધરાવતી નથી કારણકે આસપાસના વાતાવરણમાં ગતિ ઉર્જા ખુબ વધારે હોય છે આમ જયારે તાપમાન ખુબજ વધારે હોય ત્યારે આ પ્રક્રિયા સ્વયંસ્ફૂરિત ન હોય એવું પણ બને કારણકે તે પરિસ્થિતિમાં આ પદ ખુબજ વધારે ધન થઈ જશે