If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

જો તમે વેબ ફિલ્ટરની પાછળ હોવ, તો કૃપા કરીને ખાતરી કરો કે ડોમેન્સ *.kastatic.org અને *.kasandbox.org અનબ્લોક થયા છે.

મુખ્ય વિષયવસ્તુ

દ્રષ્ટિસ્થાન ભેદમાં તારાઓનું નિરીક્ષણ

દ્રષ્ટિસ્થાન ભેદમાં તારાઓનું નિરીક્ષણ. સલ ખાન દ્વારા નિર્મિત.

વિડિઓ ટ્રાન્સક્રિપ્ટ

આ વીડિયોમાં હું તમને દ્રષ્ટિ સ્થાન વેગ ની રીત એટલે કે પેરેલેક્ષ વિશે સમજાવવા માગું છું અને પછી એ નજીકના તારાઓનું સંરક્ષણ કરવાના સંદર્ભમાં દ્રષ્ટિ સ્થાન ભેદ શું છે તે સમજવાનો પ્રયત્ન કરીએ પછી ના વીડિયોમાં તારો આપણા થી કેટલા દુર છે તે શોધવા દ્રષ્ટિ સ્થાન ભેદ નો ઉપયોગ કઈ રીતે કરી શકાય તે વિચારીશું દ્રષ્ટિ સ્થાન ભેદ એ ફક્ત જુદી-જુદી દ્રષ્ટિ રેખાથી સ્થાન માં થતો ફેરફાર જ છે જ્યારે તમે કારની બહાર જુઓ તો તમારાથી જુદી-જુદી વસ્તુઓ કેટલી દૂર છે તેના આધારે તમે તેને જુઓ છો તે એકબીજાની સાપેક્ષે ખસતી હોય એવી લાગે છે હમણાં હું મારા કોમ્પ્યુટર મોનીટર ને જોઈ રહી છું જો હું મારા માથાને ફેરવું કે હલાવવું તો કોમ્પ્યુટર મોનીટર ની પાછળ ની દિવાલ કોમ્પ્યુટર મોનીટર ની સાપેક્ષે ખસતી હોય એમ લાગે આપણે આ બધુ અનુભવ્યો જ છે પરંતુ જ્યારે તારાઓને જોઈએ ત્યારે દ્રષ્ટિ સ્થાન વેદ ભેદ શું છે તે વિશે વિચારીએ આપણે અહીં એક સૂર્ય દોરીએ હું અહીં કંઈ પણ સ્કેલ મુજબ દોરી નહીં અને તેની કક્ષામાં કોઈ બિંદુ એ પૃથ્વી દોરીએ અહીં આ પૃથ્વી છે આપણે સૂર્યમંડળ ને ઉપરથી જોઈ રહ્યા છીએ એમ ધારી લઈએ તેથી પૃથ્વી અહીં આ દિશામાં ભ્રમણ કરે છે ધારો કે એક તારો જે આપણે ધ્યાનમાં લેવાનો છે તે અહીં છે આપણે વર્ષમાં એક બિંદુ ની રાહ જોઈએ સૂર્યની આસપાસની કક્ષાનું એક બિંદુ ધારો કે આપણે પૃથ્વીની સપાટી પર અહીં છીએ સરળતા ખાતર આપણે વિષુવૃત પર છીએ આ તારું આપણા સૂર્યમંડળના સમતલમાં જ છે અને આપણે અહીં વિષુવવૃત્ત પર છીએ જ્યારે સૂર્યના પહેલો પ્રકાશ મારા સુધી પહોંચવાનો શરૂ થાય યાદ રાખો કે સૂર્ય અત્યારે પૃથ્વીની આ બાજુ પર પ્રકાશ ફેંકી રહ્યો છે તેથી જ્યારે સૂર્યના પહેલો પ્રકાશ મારા સુધી પહોંચે ત્યારે હું સીધી રેખામાં જ હોવું જ્યારે હું સીધી રેખામાં જોવું ત્યારે હું આ દિશામાં જોઇશ તે દિશા કંઈક આ પ્રમાણે હશે આ રીતે હું જે દિશામાં જોઇ રહી છું તે દિશા આ છે હવે રાત્રીનો આકાશ કંઈક આવો દેખાશે હું જે હવે દોરે રહેશો કે આકૃતિનો અલગ ભાગ છે રાત્રીનો આકાશ કંઈક આવું દેખાશે સુર્યા સિતિજ જ પર ઊગવાની શરૂઆત કરી રહ્યો છે જો હું સીધી રેખામાં જોવું તો હું આ દિશામાં જઈ રહી છું તેથી આ તારો સીધી રેખામાં કયા આવશે સીધી રેખા માં તે આ પ્રમાણે આવશે સૂર્યને મેં જે પ્રમાણે દોર્યો છે તે મારી ડાબી બાજુએ આવશે સીધી રેખામાં આ પ્રમાણે આવશે સૂર્ય સિતીજ પર આવી રહ્યો છે અહીંના તારાનો સ્થાન સીધી રેખા ની ડાબી બાજુએ અમુક ખૂણે આવશે તે અહીં આવશે તારો આટલો મોટો હશે નહીં પરંતુ તમને ખ્યાલ મળી જશે આપણે તેને આ રીતે દર્શાવ્યા અહીંયા અમુક ખૂણો છે આપણે આ ખૂણાને થીટા કરીએ આ ખૂણો એ અહીં આ ખૂણાને સમાન જ થશે જો હું ખૂણા વિશે વાત કરું તો હું સીતિજ ને એક બાજુથી સીતીજ આ બીજી બાજુના માપન વિશે વાત કરી રહી છું તમે પૃથ્વીની આસપાસ અડધે સુધી જોઈ રહ્યા છો તે ૧૮૦ અંશ થશે તમે આ ખૂણાને માપી શકો ધારો કે હવે આપણે છ મહિના રાહ જોઈએ તો શું થશે છ મહિના પછી આપણે સૂર્યની આ બાજુ હોઈશું આપણે લગભગ અહીં હોઈશું આપણે ધારીએ અહીં આ અંતર અચળ છે જે એક એસ્ટ્રોનોમિકલ યુનિટ એટલે કે એક એસ્ટ્રોનોમિકલ એકમ છે યાદ રાખો કે પૃથ્વી આ દિશામાં ભ્રમણ કરી રહી છે આપણે સૂર્યાસ્તને રાહ જોઈએ હવે સૂર્ય પૃથ્વીની આ બાજુ પર તે આ બાજુ પર પ્રકાશ ફેંકે છે અને આપણે વિષુવૃત પર અહીં છીએ જ્યારે સૂર્યાસ્ત થાય ત્યારે આપણે સીધી રેખામાં જોઈએ છીએ આપણે અહીં આ રેખા માં જોઈએ છીએ છ મહિના પછી આપણે સીધી રેખામાં જોઈએ તો આ તારો સીધી રેખામાં કયા આવશે હવે તારો જમણી બાજુએ આવશે તે હવે આ દિશામાં હશે જો છ મહિના પછી દ્રષ્ટિ નો વિસ્તાર હોય તો સૂર્ય જમણી બાજુ પર જમણી સિટીજ જ પર અક્ષ થાય જો તમે સીધી રેખામાં જુઓ તો તારો સીધી રેખામાં જમણી બાજુ આવશે તે કંઈક આ પ્રમાણે આવશે હવે અહીં શું થશે આપણે પૃથ્વી ના સ્થાનની જેમ જ ચોક્કસ જોઈ રહ્યા છીએ આપણે ખાતરી કરી રહ્યા છીએ કે વર્ષનો સમય અને દિવસનો સમય લઈ રહ્યા છીએ જેમાં સીધી રેખા સમાન દિશા હોય આપણે બ્રહ્માંડની સમાન દિશામાં જોઈ રહ્યા છીએ તેથી તારા નું સ્થાન ખસેલું હોય એમ લાગે ધારો કે આ ઉનાળાનો મધ્ય સમય છે અને અહીં આ શિયાળાનો મધ્ય સમય છે આ છ મહિનાના અંતરે કોઈપણ બે બીજા બિંદુઓ લઈ શકાય અત્યારે આપણે ઉનાળામાં આ તારાને જોઈએ તો તે અહીં આવશે અને જ્યારે આપણે તે જ તારા અને શિયાળામાં જોઈએ તો તે અહીં આવશે તે જમણી બાજુએ આવશે કોઈપણ તારા માટે ખાસ કરીને સૂર્યમંડળના સમાન સમતલ ના તારાઓ માટે તમે વર્ષમાં બે બિંદુઓ શોધી શકો છો જ્યાં તારો કેન્દ્રથી મહત્તમ અંતરે હોય અને તે બે અંતર તે વર્ષના બે સમય જે તમે સૌથી વધુ ધ્યાનમાં લેવા માંગો છો કારણ કે અહીં આ ખૂણાને માપવું રસપ્રદ છે આ ખૂણો આ ખૂણાને સમાન જ છે તેઓ સંમત છે આ ખૂણો કોઈ પણ હોઈ શકે અને અહીં સમ દ્વી બાજુ ત્રિકોણ છે અહીં આ અંતર કોઈ પણ હોઈ શકે તે અહીં આ અંતરને સન્માન થશે તેથી આ ખૂણો આ ખૂણાને સમાન થાય અને આ ખૂણો આ ખૂણા ને સમાન થાય અહીં આ ખૂણો આ ખૂણાને સમાન થશે અને આ ખૂણો અહીં આ ખૂણાને સમાન થશે આ ઉનાળાનો સમય થશે અને આ શિયાળાનો સમય થશે હવે પછીના વીડિયોમાં આપણે આ ખૂણાઓ કોઈપણ એક અથવા બંને ખૂણા ના માપન વિશે વિચારીશું જો આ ખૂણો રાત્રીના આકાશમાં થીટા હોય અને આ ખૂણો પણ થીટા હોય તો અહીં તે બંને વચ્ચેનો તફાવત બે થીટા થશે ખાતરી કરો કે આ સંખ્યા યોગ્ય છે તમે યોગ્ય તફાવત માપી શકો જે કેન્દ્રની આસપાસ છે અને પછી તમે બે વડે ભાગો હવે પછીના વીડિયોમાં આપણે આ ખૂણાઓ વચ્ચેનો તફાવત શોધો અને આ તારા સુધીનું અંતર શોધવા માહિતીનો ઉપયોગ કઈ રીતે કરી શકાય તે જોઈશું